Mantelzorg: altijd vrijwillig of toch niet?

27.10.2017 | Algemeen nieuws | 2407 keer bekeken
Mantelzorg: altijd vrijwillig of toch niet?

Als mantelzorger zorg je vrijwillig voor een naaste, want deze zorg kan niet worden verplicht. Dat staat in het document met regels en wetten rondom de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015). Belangenvereniging Per Saldo maakt zich echter zorgen. Is mantelzorg namelijk altijd wel zo vrijwillig?

Intensieve ondersteuning

De vrijwilligheid staat steeds meer onder druk. Een voorbeeld daarvan is recent een  afwijzing van een persoonsgebonden budget (pgb) voor individuele begeleiding. De aanvrager van dat pgb is een man met beperkingen die intensief wordt ondersteund door zijn vrouw. De man wil zijn vrouw iets geven voor alle zorg en vraagt daarom een budget voor individuele begeleiding aan.
De vrouw is echter bereid om ook door te gaan met de ondersteuning als ze geen betaling krijgt. Zij wil en kan dus vrijwillig voor haar man zorgen. Volgens de Wmo verleent de vrouw dan mantelzorg, die haar man voldoende ondersteunt bij zijn beperkingen en zijn beperkingen compenseert. Een pgb is dan onnodig, stelt de Wmo. De aanvraag is daarom afgewezen door de Centrale Raad van Beroep, en de gemeente hoeft geen maatwerkvoorziening te verstrekken.

Verplichte mantelzorg

De wetgeving rondom de Wmo bepaalt dat mantelzorg altijd op vrijwillige basis gebeurt. Maar is dat wel zo? De vrouw van de aanvrager in het voorbeeld hierboven heeft eigenlijk geen keus. Want als zij haar man niet ondersteunt, krijgt hij dan wel de hulp die hij nodig heeft? In feite wordt de vrouw dus verplicht om voor hem te zorgen. Is haar hulp dan wel écht vrijwillig?

Wat is gebruikelijke hulp?

Wat de zaak daarnaast bemoeilijkt, is dat er geen duidelijke definitie is van gebruikelijke hulp. Volgens de Wmo is dit “hulp die naar algemeen aanvaarde opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht van de echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten”.
Maar waar ligt de grens met mantelzorg, waarbij je méér geeft dan alleen het gebruikelijke? In de zaak rondom de vrouw van de pgb- aanvrager waren de diverse partijen het eens dat de door het gezin geleverde zorg gaat de gebruikelijke hulp overstijgt.

Andere rechtszaken

Er zijn eerder rechtszaken geweest waarin de hoogste rechter bepaalde dat mantelzorg niet af te dwingen is. Als twee familieleden bijvoorbeeld niet bij elkaar in huis worden, er dus geen sprake is van een ‘gezamenlijke leefeenheid, dan is er geen sprake van gebruikelijke zorg. Zo kan een gemeente een uitwonende dochter niet verplichten om onbetaald het huishouden bij haar moeder te doen. Huishoudelijke hulp kan dan, net als mantelzorg, niet worden verplicht. Per Saldo vreest meer soortgelijke rechtszaken in de toekomst.

Advies van Per Saldo

Om nieuwe geschillen rondom mantelzorg en vrijwilligheid te voorkomen, adviseert Per Saldo om vooraf duidelijk aan te geven dat je alleen zorg verleent als je betaald krijgt via het pgb. Ook is het wenselijk dat de Wmo de definities rondom gebruikelijke zorg en mantelzorg herziet. Zo wordt hopelijk voorkomen dat mantelzorgers steeds meer overbelast raken.

Moeten we de zorg voor een naaste kunnen verplichten? Of juist niet? Laat het weten in een reactie!

Aanmelden nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van het laatste nieuws, producten en aanbiedingen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Deel dit artikel

Reacties (7)

Reageren
  • Petra Kalkman
    07.11.2017 - 15:36 uur | Petra Kalkman

    De zorg voor een naaste moet niet verplicht kunnen worden. De mantelzorger moet dit op vrijwillige basis doen en moet de zorg kunnen combineren met de andere taken die hij of zij heeft. Op de arbeidsmarkt praten we over verdringing als er veel vrijwilligers worden ingezet. Hier zou hetzelfde aan de hand zijn als mantelzorg verplicht gesteld wordt. Mantelzorgers doen al veel te veel, denk ik, en trekken pas aan de bel als het echt niet meer gaat.

  • nico sterk
    06.11.2017 - 13:31 uur | nico sterk

    Ik vind dat mantelzog niet verplicht gesteld kan worden,alleen als de mantel zorger 100% is van lijf en leden dan kan het,een goede communicatie tussen gem en mantelzorger zou hier bij kunnen helpen maar vaak weten de mensen die hier over gaan niet hoe de vork in de steel zit,men is heel gouw geneigd om nee te zeggen.

  • P. St.
    03.11.2017 - 17:02 uur | P. St.

    Voor een PGB kun je ook bij de zorgverzekeraar terecht. Via de wijkverpleging. Zonder eigen bijdrage. Ik declareer al jarenlang persoonlijke verzorging voor zorg aan mijn echtgenote. De procedure verloopt tamelijk simpel. Pas wel op voor het ontmoedigingsbeleid van zorgverzekeraars. Kies de goede verzekeraar.

  • 02.11.2017 - 14:01 uur | A.G. Kardolus

    Ik ben zelf ook degen die hulp nodig heeft, en mijn vrouw help mij hier al jaren mee.
    Haar gezondheid laat het soms ook wel eens afweten en dan hebben wij gelukkig een stel kinderen die het geen probleem vinden om hun handjes even te laten wapperen.
    Tot een paar jaar geleden kreeg mijn vrouw jaarlijks een bedrag (het mantelzorg compliment ) maar dit is waarschijnlijk afgeschaft omdat er teveel gratis mantelzorgers waren.
    Deze mensen die dag en nacht voor je klaar staan moet je koesteren, natuurlijk heb ik ook wel ééns gezegd dat we maar eens PGB aan moeten vragen, maar hier hangen zoveel plusje en nog veel meer minnetjes aan dat wij het niet hebben gedaan. Maar eigenlijk worden wij aan twee kanten benadeeld, door mijn handicap kan mijn vrouw niet gaan werken (dus lagere inkomsten alleen mijn WMO uitkering)
    En het PGB wordt zo gepresenteerd dat je het wel uit je hooft laat om het aan te vragen. Maar zo zijn de regels nu eenmaal hier in NL. De mensen die willen en niet kunnen werken, worden nou eenmaal gestraft, want je kan dan de hele dag doen en laten wat je wild. Ik heb tot een paar jaar geleden altijd gewoon gewerkt, nu dat niet meer gaat moet je het maar zelf uitzoeken, en zeker niet om extra geld te vragen voor de persoon die dag en nacht het hele jaar voor je klaarstaat.

  • Lies van de Loo
    02.11.2017 - 13:40 uur | Lies van de Loo

    Beste Wim Peters,
    Een pgb is een som geld waarmee je hulp in koopt. Je mag daarmee je 'mantelzorger' inhuren, maar je kunt daar ook de door jou genoemde professionele hulp mee inzetten.
    Een pgb geeft je de mogelijkheid om je hulp zelf te organiseren en daarmee grip te houden op je eigen leven. Je mag daar mee inhuren wie je zelf wilt. Het is geen vergoeding voor alleen maar mantelzorg!

  • Wim Peters
    02.11.2017 - 13:22 uur | Wim Peters

    Naar aanleiding van de opmerking van Peter de Pagter het volgende.Als iemand meer dan normaal zorg voor een naaste verleent kan dat mantelzorg zijn. Als iemand dat wil doen, maar niet zonder betaling, is dat geen mantelzorg. Maar betaalde zorg.
    Datzelfde geldt voor jouw voorbeeld. Als iemand mantelzorg verleent en bij onderzoek blijkt dat hij of zij overbelast is of dreigt te worden, ga je geen pgb toekennen. Dan ga je iets aan de (dreigende) overbelasting doen. Bijvoorbeeld professionele hulp inzetten. Of huishoudelijke taken overnemen. Maar GEEN pgb toekennen, want het is niet te begrijpen dat je zonder een pgb overbelast bent of wordt maar met een pgb ineens niet meer overbelast zou zijn/worden.

  • 27.10.2017 - 12:35 uur | Peter de Pagter

    Om de per jaar verrichten het SCP en het CBS een genormeerd tijdsbestedingsonderzoek (TBO). Op basis van die (statistische) gegevens kunnen de bijdrage van de afzonderlijke huisgenoten aan de huishoudelijke en zorgtaken worden vastgesteld. Dit is in feite de gebruikelijke zorg van de afzonderlijke huisgenoten aan het huishouden.

    Indien een huisgenoot uitvalt op bepaalde taken kan die uitval gecompenseerd worden door mantelzorg van een of meer huisgenoten. Dat extra op de eigen gebruikelijke zorg dient door de gemeente in het besluit op de aanvraag voor een maatwerkvoorziening benoemd te worden.
    De jurisprudentie stelt dat een gemeente dan dient te onderzoeken of die "mantelzorger" wel in staat is om die zorg te verlenen. Is een mantelzorger daartoe in staat en wil hij/zij dat ook, dan is de gemeente vervolgens gehouden om de behoefte aan maatregelen ter ondersteuning van de mantelzorger zelf te onderzoeken. Die ondersteuning kan wel eens bestaan uit een pgb.