Nieuws

Mantelzorg: altijd vrijwillig of toch niet?

26 oktober 2017, Supportbeurs

Als mantelzorger zorg je vrijwillig voor een naaste, want deze zorg kan niet worden verplicht. Dat staat in het document met regels en wetten rondom de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015). Belangenvereniging Per Saldo maakt zich echter zorgen. Is mantelzorg namelijk altijd wel zo vrijwillig?

Intensieve ondersteuning

De vrijwilligheid staat steeds meer onder druk. Een voorbeeld daarvan is recent een  afwijzing van een persoonsgebonden budget (pgb) voor individuele begeleiding. De aanvrager van dat pgb is een man met beperkingen die intensief wordt ondersteund door zijn vrouw. De man wil zijn vrouw iets geven voor alle zorg en vraagt daarom een budget voor individuele begeleiding aan.
De vrouw is echter bereid om ook door te gaan met de ondersteuning als ze geen betaling krijgt. Zij wil en kan dus vrijwillig voor haar man zorgen. Volgens de Wmo verleent de vrouw dan mantelzorg, die haar man voldoende ondersteunt bij zijn beperkingen en zijn beperkingen compenseert. Een pgb is dan onnodig, stelt de Wmo. De aanvraag is daarom afgewezen door de Centrale Raad van Beroep, en de gemeente hoeft geen maatwerkvoorziening te verstrekken.

Verplichte mantelzorg

De wetgeving rondom de Wmo bepaalt dat mantelzorg altijd op vrijwillige basis gebeurt. Maar is dat wel zo? De vrouw van de aanvrager in het voorbeeld hierboven heeft eigenlijk geen keus. Want als zij haar man niet ondersteunt, krijgt hij dan wel de hulp die hij nodig heeft? In feite wordt de vrouw dus verplicht om voor hem te zorgen. Is haar hulp dan wel écht vrijwillig?

Wat is gebruikelijke hulp?

Wat de zaak daarnaast bemoeilijkt, is dat er geen duidelijke definitie is van gebruikelijke hulp. Volgens de Wmo is dit “hulp die naar algemeen aanvaarde opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht van de echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten”.
Maar waar ligt de grens met mantelzorg, waarbij je méér geeft dan alleen het gebruikelijke? In de zaak rondom de vrouw van de pgb- aanvrager waren de diverse partijen het eens dat de door het gezin geleverde zorg gaat de gebruikelijke hulp overstijgt.

Andere rechtszaken

Er zijn eerder rechtszaken geweest waarin de hoogste rechter bepaalde dat mantelzorg niet af te dwingen is. Als twee familieleden bijvoorbeeld niet bij elkaar in huis worden, er dus geen sprake is van een ‘gezamenlijke leefeenheid, dan is er geen sprake van gebruikelijke zorg. Zo kan een gemeente een uitwonende dochter niet verplichten om onbetaald het huishouden bij haar moeder te doen. Huishoudelijke hulp kan dan, net als mantelzorg, niet worden verplicht. Per Saldo vreest meer soortgelijke rechtszaken in de toekomst.

Advies van Per Saldo

Om nieuwe geschillen rondom mantelzorg en vrijwilligheid te voorkomen, adviseert Per Saldo om vooraf duidelijk aan te geven dat je alleen zorg verleent als je betaald krijgt via het pgb. Ook is het wenselijk dat de Wmo de definities rondom gebruikelijke zorg en mantelzorg herziet. Zo wordt hopelijk voorkomen dat mantelzorgers steeds meer overbelast raken.

Moeten we de zorg voor een naaste kunnen verplichten? Of juist niet? Laat het weten in een reactie!

Ook interessant